శనివారం ఫ్రాన్స్ ఇటీవలి సంవత్సరాల్లోనే అతిపెద్ద నిరసన దినాల్లో ఒకదాన్ని చూసింది. దేశవ్యాప్తంగా సుమారు ఐదున్నర లక్షల మంది, ఒక్క పారిస్‌లోనే లక్షా పది వేల మంది పాల్గొన్నారని హోం మంత్రి లారెంట్ నూనెజ్ ప్రకటించారు. నిర్వాహకులు ఈ సంఖ్య ఎనిమిది లక్షలని చెబుతున్నారు. లిమోజ్ నగర పాలక భవనానికి నిప్పుపెట్టారు, లియోన్‌లో పర్యాటక కార్యాలయం తగలబడింది, దాదాపు 400 మంది అరెస్టయ్యారు. ఈ హింసకు తీవ్ర వామపక్ష మూకలు, దోపిడీదారులే కారణమని, బెదిరింపులకు ఫ్రాన్స్ లొంగదని ప్రధాని సెబాస్టియన్ లెకోర్ను స్పష్టం చేశారు.
బాష్పవాయువు పొగల వెనుక అంతకంటే పెద్ద కథ నడుస్తోంది. బడుల కోసం మొదలైన ఈ నిరసన ఒకేసారి అప్పుల సంక్షోభాన్ని, అధ్యక్ష ఎన్నికలను, ప్రపంచవ్యాప్త యువ తిరుగుబాటును ఢీకొంటోంది.
బడి నిరసన దేశవ్యాప్త తిరుగుబాటుగా ఎలా మారింది
సెప్టెంబర్ మధ్యలో కారుతున్న పైకప్పులు, కిక్కిరిసిన తరగతి గదులు, ఉపాధ్యాయుల కొరతపై హైస్కూల్ విద్యార్థులు తమ బడులనే దిగ్బంధించడంతో ఇది మొదలైంది. అక్టోబర్ మొదటి వారానికల్లా 400 నుంచి 500 బడులు పాక్షికంగానో, పూర్తిగానో మూతపడ్డాయి. ఆ తర్వాత విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయ సంఘాలు, తల్లిదండ్రులు, కార్మిక సంఘాలు, రైతులు, ట్యాక్సీ డ్రైవర్లు, 2018 నాటి "ఎల్లో వెస్ట్" ఉద్యమకారులు వారికి తోడయ్యారు. బడులకు మూడు వేల మంది తాత్కాలిక ఉపాధ్యాయులను పంపడం, ఒక రకం పోలీసు గ్రెనేడ్లపై నిషేధం, విద్యార్థులు తమ గోడు చెప్పుకునేందుకు ఒక ఆన్‌లైన్ వేదిక — ఇవీ ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు తీసుకున్న చర్యలు. ఆ వేదికలో 66 వేల మంది విద్యార్థులు తమ సమస్యలు చెప్పుకున్నారు. అయితే ఇవేవీ సరిపోవని విద్యార్థులు తేల్చిచెప్పారు. నవంబర్ 5న దేశవ్యాప్త ఉద్యమానికి కార్మిక సంఘాలు ఇప్పటికే పిలుపునిచ్చాయి.
ఈ పోరాటానికి మనుషులు చెల్లిస్తున్న మూల్యం తక్కువేమీ కాదు. నిరసనలు మొదలైనప్పటి నుంచి వేలాది మందిని నిర్బంధంలోకి తీసుకున్నారని, వారిలో ఎక్కువ మంది మైనర్లేనని న్యాయశాఖ చెబుతోంది. లాన్స్ పట్టణంలో బడి దగ్గర గ్రెనేడ్ పేలి 15 ఏళ్ల బాలుడు చేయి కోల్పోయాడు.
తప్పించుకోలేని డబ్బు చిక్కు
బడులకు మరిన్ని నిధులు కావాలని విద్యార్థులు అడుగుతున్నారు. కానీ ఫ్రాన్స్ ఖజానాలో మిగిలింది అంతంతమాత్రమే. ప్రభుత్వ అప్పు 3.5 లక్షల కోట్ల యూరోలు దాటింది, అంటే దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ మొత్తం పరిమాణాన్నే మించిపోయింది. ఈ ఏడాది బడ్జెట్ లోటు దేశ స్థూల ఉత్పత్తిలో 5.4 శాతం ఉంటుందని అంచనా. పెట్టుబడిదారులూ దీన్ని గమనిస్తున్నారు: ఫ్రాన్స్, జర్మనీ అప్పులపై వడ్డీ రేట్ల మధ్య తేడా 2012 తర్వాత ఇప్పుడే అత్యధికం. 2010 దశకం మొదట్లో గ్రీస్ సంక్షోభంలాగే ఫ్రాన్స్ అప్పుల భయం కూడా యూరో దేశాలన్నింటికీ పాకవచ్చని ఆర్థిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఇదే అసలు ఉచ్చు. బడులకు ఇచ్చే ప్రతి యూరోకూ చీలిపోయిన పార్లమెంటులో ఆమోదం కావాలి. అస్థిరత కనిపించిన ప్రతిసారీ అప్పుల ఖర్చు పెరుగుతుంది, బడులకు మిగిలే డబ్బు ఇంకా తగ్గుతుంది.
రాజకీయాలు: అతివాదులకు వరం
ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ మళ్లీ పోటీ చేయలేరు. 2027 ఏప్రిల్‌లో ఫ్రాన్స్ కొత్త అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకోబోతోంది. తొలి విడత పోలింగ్‌లో దాదాపు మూడో వంతు ఓట్లతో మెరీన్ లె పెన్ ముందంజలో ఉన్నారని సర్వేలు చెబుతున్నాయి. చాలా అంచనాల్లో తీవ్ర వామపక్ష నేత జాన్-లూక్ మెలెన్‌షాన్ రెండో స్థానంలో ఉన్నారు. ఈ నిరసనలు యువ ఓటర్లలో మెలెన్‌షాన్ పట్ల ఆదరణను పెంచాయని విశ్లేషకుల మాట. విద్యార్థుల ఆగ్రహాన్ని ఆయన పార్టీ సొమ్ము చేసుకుంటోందని ప్రభుత్వం ఆరోపిస్తుంటే, ప్రభుత్వం అణచివేతకు పాల్పడుతోందని ఆ పార్టీ ఎదురుదాడి చేస్తోంది. ఈ మధ్యలో మధ్యేవాద శక్తులు రెండు వైపుల నుంచీ నలిగిపోతున్నాయి.
యూరప్‌కు పాకిన జ్వాల
- బెల్జియం: చదువుల ఖర్చుపై విద్యార్థుల నిరసన లీజ్ నగరంలో అల్లర్లుగా మారింది, 130 మందికి పైగా అరెస్టయ్యారు. శనివారం బ్రసెల్స్‌లో ఆందోళనకారులు ఒక కారును బోల్తా కొట్టించారు.
- ఇటలీ: "ఫ్రాన్స్‌లాగే చేద్దాం" అనే నినాదంతో ట్యూరిన్, రోమ్ నగరాల్లో విద్యార్థులు బడులను ఆక్రమించారు. సంఘీభావంగా ఒక బృందాన్ని పారిస్‌కు పంపారు.
- అల్బేనియా: యూనివర్సిటీ ఫీజులు, అవినీతిపై ఆగ్రహించిన విద్యార్థులు రాజధాని టిరానాలో విద్యాశాఖ భవనానికి నిప్పుపెట్టారు. ప్రధాని ఎడి రామాకు వ్యతిరేకంగా, జారెడ్ కుష్నర్‌తో ముడిపడిన విలాసవంతమైన రిసార్ట్ ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా నెలలుగా సాగుతున్న ఉద్యమంలో వీరూ చేరారు. రాజీనామా చేసేది లేదని రామా తెగేసి చెప్పారు.
- స్పెయిన్: దాదాపు ఏడు దశాబ్దాలుగా ఉంటున్న ఇంటి నుంచి 87 ఏళ్ల వృద్ధురాలిని ఖాళీ చేయించడంతో సుమారు 50 నగరాల్లో గృహ నిరసనలు చెలరేగాయి. పదేళ్లలో అద్దెలు దాదాపు రెట్టింపయ్యాయి. ముందస్తు ఎన్నికలు వస్తే అవి ఇళ్ల సమస్యపై ప్రజాతీర్పుగా మారవచ్చని వార్తలు వస్తున్నాయి.
ప్రపంచమంతా ఇదే అల
ఇవేవీ విడివిడి ఘటనలు కావు. 2026 మార్చి వరకు ఏడాది కాలంలో 70కి పైగా దేశాల్లో కనీసం 120 పెద్ద ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు జరిగాయని కార్నెగీ సంస్థ లెక్కగట్టింది. 2017 తర్వాత ఇదే అత్యధికం. కెన్యా, ఇండోనేషియా, మడగాస్కర్, పెరూ, మొరాకో దేశాల్లో యువత నడిపిన తిరుగుబాట్లు ప్రభుత్వాలను వణికించాయి. ఇది ఎంత దూరం వెళ్లగలదో నేపాల్ చూపించింది. 2025 సెప్టెంబర్‌లో అక్కడి యువత ఆందోళనలు ప్రభుత్వాన్ని కూలదోశాయి, ఆ క్రమంలో కనీసం 77 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఆరు నెలల తర్వాత జరిగిన ఎన్నికల్లో 35 ఏళ్ల మాజీ ర్యాపర్, కాఠ్మండు మాజీ మేయర్ బాలేంద్ర షా పార్టీకి ఓటర్లు అఖండ విజయం కట్టబెట్టారు.
మన దేశంలో
మన దేశానికీ సొంత ఉద్యమం ఉంది. నిరుద్యోగ యువతలో కొందరిని బొద్దింకలతో పోలుస్తూ మే నెలలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి వ్యాఖ్యానించారు. నకిలీ పట్టాలు ఉన్నవారి గురించే తాను అన్నానని ఆ తర్వాత ఆయన వివరణ ఇచ్చారు. మరుసటి రోజే "కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ" పేరుతో సామాజిక మాధ్యమాల్లో ఒక వ్యంగ్య ఉద్యమం పుట్టింది. పదే పదే లీకవుతున్న ప్రశ్నపత్రాలపై యువతలో ఉన్న ఆగ్రహమే దానికి ఇంధనమైంది. అప్పటి విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేశారు. ప్రశ్నపత్రాల లీకేజీకి పాల్పడేవారికి కఠిన శిక్షలు విధించాలన్న ప్రతిపాదనకు కేంద్రం మద్దతు తెలిపింది, పరీక్షల వ్యవస్థను సమీక్షించేందుకు ఒక కమిటీని నియమించింది. ఓటర్ల జాబితా సవరణలపై ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలన్నది ఇప్పుడు ఈ ఉద్యమం డిమాండ్. జంతర్ మంతర్‌ను అధికారిక నిరసన స్థలాల జాబితా నుంచి ఢిల్లీ పోలీసులు తొలగించారు. ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దిప్కేను పలుమార్లు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.
దీని వెనుక ఉన్న ఆర్థిక పరిస్థితి మనకు బాగా తెలిసిందే. 2025 అధికారిక లెక్కల ప్రకారం 15 నుంచి 29 ఏళ్ల మధ్య వయసు వారిలో నిరుద్యోగం 9.9 శాతం, పట్టణ యువతలో 13.6 శాతం.
రాబోయే రోజుల్లో ఏం జరగొచ్చు: ఆంధ్రావని విశ్లేషణ
- ఫ్రాన్స్‌కు తక్షణ పరిష్కారం దొరకదు. విద్యార్థులు అడుగుతున్నంత డబ్బు ప్రభుత్వం దగ్గర లేదు. ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తే మార్కెట్లు శిక్షిస్తాయి. ఎక్కువగా జరిగే అవకాశం ఉన్నది ఇదే: పాక్షిక రాయితీలు, బడ్జెట్ ఓటింగ్‌ల సమయంలో, నవంబర్ 5న మళ్లీ ఎగసిపడే నిరసనలు, చివరికి ఆ ఆగ్రహమంతా అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారంలోకి మళ్లడం. ఎక్కువగా లాభపడేది రెండు అంచుల్లోని అతివాద అభ్యర్థులే.
- అప్పుల మార్కెట్లే కనిపించని ఆటగాడు. అలజడి వల్ల ఫ్రాన్స్ బడ్జెట్ ఆలస్యమైతే అప్పుల ఖర్చు పెరుగుతుంది, బడులకు దక్కే నిధులు ఇంకా తగ్గుతాయి. ఫ్రాన్స్, జర్మనీ వడ్డీ రేట్ల తేడాపై ఓ కన్నేసి ఉంచాలి. అది ఇలాగే పెరుగుతూ పోతే ఇది ఫ్రాన్స్ ఒక్కదాని సమస్య కాదు, యూరప్ మొత్తం సమస్య అవుతుంది.
- ఈ జ్వాల ఇంకా వ్యాపిస్తుంది, కానీ ఒక్కో దేశంలో ఒక్కో కారణంతో. బెల్జియం, ఇటలీలో బడులు; స్పెయిన్‌లో ఇళ్లు; అల్బేనియాలో అవినీతి. ఈ ఉద్యమాలను కలిపేది ఒకే వ్యూహం, ఒకే సామాజిక మాధ్యమ ప్రవాహం — ఒకే నాయకుడు కాదు.
- వీధుల నుంచి బ్యాలెట్ పెట్టె దాకా — ఇదే కొత్త దారి. యువ ఉద్యమం ఓట్లుగా మారగలదని నేపాల్ నిరూపించింది. 2027 ఎన్నికల్లో మరింత మంది యువ అభ్యర్థులు, కొత్త పార్టీలు, నిరసనల నుంచి పుట్టిన ప్రచారాలు కనిపిస్తాయి. నాయకత్వం లేకుండా హింసకు దిగే ఉద్యమాలు అణచివేతకు గురవుతాయి, లేదా ఇతరుల చేతుల్లోకి వెళ్లిపోతాయి.
- నిరసనకు చోటు మరింత కుంచించుకుపోతుంది. నిర్దేశిత ప్రాంతాలు, ముందస్తు నిర్బంధాలు, సామూహిక అరెస్టులు, ఖాతాల నిలిపివేతలు — ఇవి అన్ని దేశాల్లోనూ పెరుగుతున్నాయి. నిరసనకు చోటు తగ్గించినంత మాత్రాన ఆగ్రహం చల్లారదు. చాలాసార్లు అది ఊహించని దారుల్లోకి మళ్లుతుంది.
తెలుగు కుటుంబాలపై ప్రభావం
హైదరాబాద్ ఐటీ, ఔషధ సంస్థలకు యూరప్ అతిపెద్ద విపణుల్లో ఒకటి. యూరో దేశాల్లో అప్పుల భయం ముదిరితే దాని దెబ్బ పారిస్ కాఫీ దుకాణాల కంటే ముందే హైటెక్ సిటీకి తగులుతుంది. ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, ఇటలీలో ఎంతో మంది తెలుగు విద్యార్థులు చదువుకుంటున్నారు. వారి భద్రత, వీసా గడువులు ఈ పరిణామాలతో నేరుగా ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇక మన దగ్గర ఈ నిరసనలకు కారణమైన సమస్యలు — లీకవుతున్న ప్రశ్నపత్రాలు, ఉద్యోగాల కొరత, ఖరీదైన చదువులు — హైదరాబాద్ శిక్షణ కేంద్రాల్లో చదువుకుంటున్న ప్రతి ఉద్యోగార్థికీ బాగా తెలిసిన బాధలే.
ఆంధ్రావని అభిప్రాయం
నగర పాలక భవనాలు, బ్యాంకులు తగలబెట్టడం నిరసన కాదు, విధ్వంసం. ప్రభుత్వాలు వినకుండా ఉండేందుకు అది సాకును అందిస్తుంది. గెలవాలనుకునే ఉద్యమాలు తమ అంచుల్లో చెలరేగే హింసను తామే అదుపు చేసుకోవాలి.
అయితే ప్రభుత్వాలు లెక్కపెట్టాల్సింది అరెస్టుల సంఖ్య కాదు, రోడ్డెక్కిన జనం సంఖ్య. లక్షలాది మంది టీనేజర్లు వీధుల్లోకి వస్తే అది శాంతిభద్రతల సమస్య కాదు, విధానాల వైఫల్యం. బాష్పవాయువు ఒక కూడలిని ఖాళీ చేయగలదు. కానీ బడిని బాగుచేయలేదు, అద్దె తగ్గించలేదు, ఎన్నికలపై పోయిన నమ్మకాన్ని తిరిగి తేలేదు. ఇవాళ వినే నాయకులు రేపు వీధుల్లో జవాబు చెప్పుకోవాల్సిన అవసరం రాదు.
యూరప్‌లోని ప్రవాసాంధ్ర విద్యార్థులకు సూచన: నిరసనలు జరిగే ప్రాంతాలకు దూరంగా ఉండండి. మీ విశ్వవిద్యాలయం, భారత రాయబార కార్యాలయం సంప్రదింపు వివరాలు దగ్గర ఉంచుకోండి. స్థానిక అధికారుల సూచనలు పాటించండి.