న్యూఢిల్లీ — ప్రతి అక్టోబర్ 2న, భారతదేశం మోహన్‌దాస్ కరమ్‌చంద్ గాంధీని స్మరించుకుంటుంది — తుపాకీ ద్వారా కాకుండా, సత్యాగ్రహం ద్వారా, అంటే సత్యం యొక్క శక్తితో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించిపెట్టిన మహనీయుడు. ఆయన మరణించి 75 ఏళ్లకు పైగా గడిచిన తర్వాత కూడా, ఈ గాంధీ జయంతి సందర్భంగా ఒక కఠినమైన ప్రశ్న వేసుకోవడం అవసరం: ప్రపంచం నిజంగా ఆయన కలలుగన్న శాంతి దిశగా పయనిస్తోందా, లేక దానికి మరింత దూరంగా జరుగుతోందా?
శాంతి ఒప్పందాలు కావు, తాత్కాలిక విరామాలు మాత్రమే
నేటి అత్యంత ప్రాణాంతక సంఘర్షణల్లో చాలా వరకు పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు, తాత్కాలికంగా నిలిచిపోయాయి మాత్రమే. గాజాలో అక్టోబర్ 2025లో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ పేరుకు కొనసాగుతున్నా, ఇజ్రాయెల్ అడపాదడపా దాడులతో పాలస్తీనియన్లు మరణిస్తూనే ఉన్నారు, ధ్వంసమైన ప్రాంత పునర్నిర్మాణం నిలిచిపోయింది. ఉక్రెయిన్‌లో ప్రస్తుత సరిహద్దు రేఖ వెంబడి కాల్పుల విరమణ, రష్యా ఆక్రమించిన భూభాగాన్ని దాని నియంత్రణలోనే ఉంచుతూ సంఘర్షణను స్తంభింపజేసింది — దీనిని నిపుణులు నిజమైన శాంతి ఒప్పందంగా కాక, "మధ్యంతర విరామం"గా అభివర్ణిస్తున్నారు. ఇదిలా ఉండగా, సూడాన్‌లో యుద్ధం ప్రపంచ దృష్టికి పెద్దగా రాకుండానే కొనసాగుతూ, లక్షలాది మందిని నిరాశ్రయులను చేస్తోంది.
హింసను నిర్వహించడం ద్వారా శాంతిని నిర్మించలేమని గాంధీ నమ్మారు — దానిని పూర్తిగా వదులుకోవడం ద్వారానే నిజమైన శాంతి సాధ్యమని ఆయన బోధించారు. ఆ కొలమానం ప్రకారం చూస్తే, 2026 నాటి "శాంతి ఒప్పందాలు" గాంధేయ ఆదర్శాల కన్నా, అలసిపోయిన పక్షాలు తాత్కాలికంగా విశ్రమించడానికి దగ్గరగా కనిపిస్తున్నాయి.
వంతెనలు కాదు, గోడలు పెరుగుతున్నాయి
యుద్ధం లేకపోవడం మాత్రమే కాకుండా, పరస్పర ఆధారిత, భాగస్వామ్య సంక్షేమంతో కూడిన ప్రపంచాన్ని గాంధీ ఊహించారు — దీనినే ఆయన "సర్వోదయం" అని పిలిచారు. అయితే 2026లో గోడలు కూలిపోవడం కన్నా, కొత్తగా నిర్మించబడటమే ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది: ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థల మధ్య పెరుగుతున్న సుంకాలు, అమెరికా సహా పలు దేశాల్లో కఠినతరమవుతున్న వలస ఆంక్షలు, మునుపటి దశాబ్దాల అంతర్జాతీయ సహకారం నుంచి సాధారణ వెనుకంజ. పరస్పర ప్రయోజనకరమైన మార్పిడిగా ఒకప్పుడు చూసిన నైపుణ్య వలసలు కూడా ఇప్పుడు పలు దేశాల్లో జాతీయవాద రాజకీయాలకు వివాదాస్పద అంశంగా మారాయి.
ఆర్థిక, సాంస్కృతిక ఏకాంతవాదం వైపు ఈ ధోరణి, "ప్రత్యేకంగా ఉండాలని ప్రయత్నించే ఏ సంస్కృతి కూడా జీవించలేదు" అన్న గాంధీ నమ్మకానికి విరుద్ధంగా కనిపిస్తోంది.
భారత్ తన సొంత సమతుల్యతను కాపాడుకుంటోంది
దేశీయంగా, ప్రపంచ వేదికపై శాంతియుత చర్చలకు గొంతుగా నిలవాలని భారత్ ప్రయత్నిస్తోంది — గాజా సహా ఇతర ప్రాంతాల్లో కాల్పుల విరమణ ప్రయత్నాలను స్వాగతిస్తూ, పోటీ పడుతున్న ప్రపంచ కూటముల మధ్య వంతెనగా తనను తాను నిలుపుకుంటోంది. కానీ గాంధీ శాంతి దృక్పథం కేవలం విదేశాంగ విధానానికే పరిమితం కాదు; అది ఒక సమాజం తన సొంత ప్రజలను ఎలా చూసుకుంటుందనే దానిలో వేళ్లూనుకుని ఉంది. మతసామరస్యం, పేదలకు ఆర్థిక న్యాయం, దేశీయ వివాదాల అహింసాయుత పరిష్కారం — ఇవి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుంచి ప్రతి దశాబ్దంలోనూ అసంపూర్తిగానే మిగిలిపోయాయి. గాంధీ జయంతి ప్రపంచాన్ని చూసే కిటికీ మాత్రమే కాదు, మనల్ని మనం చూసుకునే అద్దం కూడా.
ఆశ ఎక్కడ ఉంది
అంతా నిరాశాజనకం కాదు. గాజా, ఉక్రెయిన్‌లలో కాల్పుల విరమణలు ఎంత బలహీనంగా ఉన్నా, అవి ఉనికిలో ఉన్నాయన్న వాస్తవమే, అంతులేని యుద్ధం కన్నా చర్చల ద్వారా పరిష్కారమే మేలని ఇప్పటికీ నమ్మకం ఉందని చూపిస్తుంది — గాంధీ దీనిని గుర్తించి ఉండేవారు, అమలులో ఆయన ఆదర్శాలకు అందకపోయినా. దౌత్య మార్గాలు, ఎంత అసంపూర్ణంగా ఉన్నా, తెరిచే ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ మానవతా సంస్థలు, ఒత్తిడిలో ఉన్నా, పనిచేస్తూనే ఉన్నాయి. ఇవి చిన్న విషయాలు కావు.
గాంధీ స్వయంగా ఎప్పుడూ పరిపూర్ణతను ఆశించలేదు — ఆయన తత్వం నిరంతర ప్రయత్నంపై ఆధారపడింది, ఒక పూర్తయిన గమ్యంపై కాదు. "అహింస బలవంతుల ఆయుధం" అని ఆయన చెప్పారు, ఈ మార్గం నెమ్మదిగా, తరచూ వెనక్కి మళ్లేదిగా ఉంటుందని తెలిసి కూడా. ఏదో ఒక సంవత్సరపు వార్తాశీర్షికలతో కాకుండా, ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణంతో పోల్చి చూస్తే, గాంధీ దార్శనికత విజయం సాధించిందని గానీ, విఫలమైందని గానీ 2026 రుజువు చేయదు — దాదాపు ఎనిమిది దశాబ్దాల తర్వాత కూడా, ఆయన ప్రారంభించిన పని ఇంకా అత్యవసరంగా అసంపూర్తిగా మిగిలి ఉందని మాత్రమే చూపిస్తుంది.
ఈ గాంధీ జయంతి సందర్భంగా, ఆంధ్రవాణి జాతితో కలిసి బాపూజీని స్మరించుకుంటూ, ప్రపంచం గాంధీ జ్ఞాపకానికి ఏమి ఇవ్వాలో మాత్రమే కాదు, ఆయన వదిలిపెట్టిన అసంపూర్తి శాంతి కార్యానికి మనలో ప్రతి ఒక్కరం ఏమి ఇవ్వాలో కూడా ఆలోచించడం అవసరం.