విజయదశమి: యుద్ధాల లోకంలో విజయానికి అసలైన అర్థం

ఈ మంగళవారం, అక్టోబర్ 20 — విజయదశమి. తొమ్మిది రోజుల శరన్నవరాత్రులు ముగిసి, పదో రోజు తెలుగు నేల మళ్లీ పండుగ శోభతో వెలిగిపోతోంది. ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ దర్శనం కోసం భక్తుల బారులు, ఊరి పొలిమేరలో జమ్మి చెట్టుకు పూజలు, పాలపిట్ట కనిపిస్తుందేమోనని ఆకాశం వైపు ఆశగా చూసే కళ్లు, పనిముట్లకు, వాహనాలకు ఆయుధపూజ — తరతరాలుగా మనం చూస్తున్న దృశ్యాలే ఇవి.

అయినా ఈ ఏడాది "విజయం" అనే మాట పలకడానికి మనసు కాస్త సంకోచిస్తోంది. ఉక్రెయిన్‌లో యుద్ధం ఐదో ఏట అడుగుపెట్టింది. పశ్చిమాసియాలో రగిలిన యుద్ధం సముద్రాలు దాటి మన వంటింటి పొయ్యి దాకా వచ్చింది. యుద్ధంలో ఉన్న ప్రతి దేశమూ గెలుపు తనదేనని చాటుకుంటోంది; నష్టం మాత్రం ఎప్పటిలాగే సామాన్యుడిదే. ఇలాంటి లోకంలో విజయోత్సవం జరుపుకోవడంలో అర్థమేమిటి? అసలు విజయం అంటే ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నకు యుగాల కిందటే జరిగిన సంఘటనలు సమాధానం చెప్పాయి. రామాయణ మహాభారతాలను మన పెద్దలు "ఇతిహాసాలు" అన్నారు — "ఇతి హ ఆస", అంటే "ఇది ఇలా జరిగింది" అని అర్థం. అవి ఊహల్లో పుట్టిన కథలు కావు; ఈ నేల మీద జరిగిన చరిత్ర.

మూడు ఘట్టాలు, మూడు విజయాలు

రాముడు, రావణుడు

వాల్మీకి మహర్షి రామాయణంలో చెప్పినట్టు, రావణుడు సామాన్యుడు కాడు. వేదపండితుడు, పరమ శివభక్తుడు, బంగారు లంకకు అధిపతి. అలాంటివాడిని కూల్చింది ఏ శత్రువు బాణమో కాదు — అతడి అహంకారమే. సీతమ్మను అపహరించాలన్న ఆలోచనతో రావణుడు వచ్చినప్పుడు, మారీచుడు అతడిని ఇలా హెచ్చరించాడు:

రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః సాధుః సత్యపరాక్రమః
రాజా సర్వస్య లోకస్య దేవానామివ వాసవః
— వాల్మీకి రామాయణం, అరణ్యకాండ

రాముడు రూపుదాల్చిన ధర్మం; సజ్జనుడు, సత్యమే బలంగా గలవాడు; దేవతలకు ఇంద్రుడు ఎలాగో, లోకానికంతటికీ రాముడు అలాంటి రాజు.

ఒక రాక్షసుడి నోటి నుంచే వచ్చినా, ఆ మాట సత్యం. రావణుడు దానిని పెడచెవిన పెట్టాడు. ఆ తర్వాత తమ్ముడు విభీషణుడు నిండు సభలో నిలబడి హితవు చెప్పినప్పుడూ వినలేదు; పైగా అతడిని వెళ్లగొట్టాడు. మంచి మాట వినలేని అధికారం ఎంత బలమైనదైనా కుప్పకూలక తప్పదన్నదే రామాయణం మనకు మిగిల్చిన గుణపాఠం. కాబట్టి రాముడి విజయం ఒక బలం మరొక బలాన్ని ఓడించడం కాదు; అహంకారంపై ధర్మం సాధించిన గెలుపు.

హంపిలోని హజారరామ ఆలయం (15వ శతాబ్దం). లోపలి గోడలపై రామాయణ గాథ, బయటి గోడపై ఇలా విజయనగర కాలపు మహానవమి (దసరా) ఉత్సవ ఊరేగింపు దృశ్యాలు చెక్కి ఉన్నాయి. ఫోటో: Ms Sarah Welch / వికీమీడియా కామన్స్ (CC BY-SA 4.0)

దుర్గమ్మ, మహిషాసురుడు

మార్కండేయ పురాణంలోని దేవీ మాహాత్మ్యం (దుర్గా సప్తశతి) ప్రకారం, అమ్మవారితో జరిగిన మహాయుద్ధంలో మహిషాసురుడు క్షణక్షణానికీ రూపం మార్చాడు — ఒకసారి దున్నపోతుగా, ఒకసారి సింహంగా, ఒకసారి కత్తి పట్టిన మనిషిగా, మరోసారి ఏనుగుగా. ప్రతి వేషం వెనుక దాగిన అసలు రూపాన్ని గుర్తించి సంహరించడమే అమ్మవారి పరాక్రమం. అంతటి ఉగ్రరూపంతో రాక్షసుడిని సంహరించిన ఆ తల్లిని దేవతలు ఏమని కొనియాడారో చూడండి:

యా దేవీ సర్వభూతేషు శాంతిరూపేణ సంస్థితా
నమస్తస్యై నమస్తస్యై నమస్తస్యై నమో నమః
— దేవీ మాహాత్మ్యం, అధ్యాయం 5

సమస్త జీవుల్లో శాంతి రూపంలో కొలువై ఉన్న ఆ దేవికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

రణరంగంలో రాక్షసుడిని చీల్చిచెండాడిన తల్లినే దేవతలు శాంతి స్వరూపిణిగా స్తుతించారు! అమ్మవారు చేసిన యుద్ధం శాంతిని నెలకొల్పడానికే అని ఈ స్తుతి చెబుతోంది. ఇంద్రకీలాద్రిపై స్వయంభువుగా వెలసిన కనకదుర్గమ్మను మహిషాసుర మర్దినిగా కొలవడం ఆ దివ్య ఘట్టానికి తెలుగు నేలపై నిలిచిన సజీవ సాక్ష్యం. అమ్మవారి విజయం భ్రమపై సత్యం సాధించిన గెలుపు.

మహాబలిపురం మహిషాసురమర్దిని మండపంలో పల్లవుల కాలం (7వ శతాబ్దం) నాటి శిల్పం — సింహవాహిని అయిన అమ్మవారు మహిషాసురుడితో యుద్ధం చేస్తున్న దృశ్యం. ఫోటో: వికీమీడియా కామన్స్

పాండవులు, జమ్మి చెట్టు

అజ్ఞాతవాసానికి వెళ్లే ముందు పాండవులు తమ ఆయుధాలను విరాటనగరం వెలుపల ఉన్న జమ్మి చెట్టుపై దాచిపెట్టారు. గడువు తీరాక అర్జునుడు అదే చెట్టు నుంచి గాండీవాన్ని దించి, ఉత్తర గోగ్రహణంలో కౌరవ సేనను దాదాపు ఒంటరిగానే ఎదుర్కొన్నాడు. ఈ ఘట్టాన్ని తెలుగు పద్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిపినవారు కవిబ్రహ్మ తిక్కన సోమయాజి — ఆంధ్ర మహాభారతంలో ఆయన రచన విరాట పర్వంతోనే మొదలైంది. అందుకే దసరా నాడు జమ్మి చెట్టు చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి ఈ శ్లోకం పఠిస్తాం:

శమీ శమయతే పాపం శమీ శత్రు వినాశినీ
అర్జునస్య ధనుర్ధారీ రామస్య ప్రియదర్శినీ

జమ్మి పాపాన్ని పోగొడుతుంది, శత్రువును నశింపజేస్తుంది; అర్జునుడి విల్లును కాపాడింది, శ్రీరాముడికి ప్రీతిపాత్రమైనది — అని దీని భావం. జమ్మి ఆకులను "బంగారం" అంటూ పంచి పెద్దల ఆశీస్సులు అందుకునే మన ఆచారం ఇక్కడి నుంచే వచ్చింది. ఇక్కడ గమనించాల్సిన సూక్ష్మం ఒకటుంది: పాండవుల గొప్పతనం ఆయుధాలు పట్టడంలో లేదు, పట్టకుండా ఉండగలగడంలో ఉంది. గాండీవం అందుబాటులోనే ఉన్నా, ధర్మం అనుమతించే దాకా దాన్ని చెట్టుపైనే ఉంచగలిగిన నిగ్రహమే వారి విజయం.

చరిత్ర సాక్షిగా

మన చరిత్ర కూడా ఈ పండుగను రాజవైభవంతో పాటు ఆత్మశోధనతోనూ ముడిపెట్టింది. విజయనగర సామ్రాజ్యంలో హంపిలోని మహానవమి దిబ్బ మీద నుంచి రాయలు నవరాత్రి ఉత్సవాలను తిలకించేవారు; శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో అక్కడికి వచ్చిన పోర్చుగీసు యాత్రికుడు డొమింగో పేస్ ఆ వైభవాన్ని చూసి అబ్బురపడుతూ వర్ణించాడు. సామ్రాజ్యం పతనమైనా ఆ సంప్రదాయం అంతరించలేదు — 1610లో వడయారు రాజులు శ్రీరంగపట్టణంలో దాన్ని కొనసాగించారు; నేటి మైసూరు దసరా ఆ వారసత్వమే.

హంపిలోని మహానవమి దిబ్బ — విజయనగర రాజులు ఇక్కడి నుంచే నవరాత్రి ఉత్సవాలను తిలకించేవారు. ఫోటో: వికీమీడియా కామన్స్

యో సహస్సం సహస్సేన సంగామే మానుసే జినే
ఏకం చ జేయ్యమత్తానం స వే సంగామజుత్తమో
— ధమ్మపదం, 103

యుద్ధంలో వేల వేల మందిని జయించినవాడి కంటే, తనను తాను జయించినవాడే అసలైన విజేత.

విజయదశమికి చరిత్ర ఇచ్చిన అత్యంత లోతైన అర్థం బుద్ధుడి ఈ మాటలోనే ఉంది. కళింగ యుద్ధంలో లక్షల మందిని జయించిన అశోకుడు, ఆ రక్తపుటేరులు చూసి చలించిపోయి, తనను తాను జయించుకోవడానికి కత్తిని వదిలి ధర్మాన్ని ఆశ్రయించాడు. ఆ మలుపును బౌద్ధ సంప్రదాయం విజయదశమితో ముడిపెట్టి స్మరించుకుంటుంది. ఆ జ్ఞాపకాన్నే గౌరవిస్తూ 1956 అక్టోబర్ 14న — ఆ ఏడాది అశోక విజయదశమి నాడు — డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ నాగపూర్ దీక్షాభూమిలో లక్షలాది మందితో కలిసి బౌద్ధ ధర్మాన్ని స్వీకరించారు. ఒక చక్రవర్తి, ఒక రాజ్యాంగ నిర్మాత — ఇద్దరూ ఈ రోజును ఎంచుకున్నది ఇతరులపై గెలుపు కోసం కాదు; ధమ్మపదం చెప్పిన ఆ ఉత్తమమైన విజయం కోసం.

నాగపూర్‌లోని దీక్షాభూమి స్తూపం — 1956 విజయదశమి నాడు డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ బౌద్ధ ధర్మాన్ని స్వీకరించిన చోటు. ఫోటో: వికీమీడియా కామన్స్

2026 అసలు యుద్ధాలు: నేటి రావణుడి పది తలలు

రణభూమిలో గెలుపోటములు పత్రికల్లో పతాక శీర్షికలవుతాయి. కానీ నిజంగా గెలవాల్సిన యుద్ధాలు మన చుట్టూ, మనలోనే జరుగుతుంటాయి. రావణుడి పది తలలను పది దుర్గుణాలుగా చూసి గుణపాఠం నేర్చుకోవాలని మన పెద్దలు బోధించారు. ఆ దృష్టితో చూస్తే, ఈ దసరా నాటికి లోకాన్నీ, మన దేశాన్నీ పీడిస్తున్న పది తలలు — మనం గెలవాల్సిన పది యుద్ధాలు — ఇవి.

క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః
స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి
— భగవద్గీత, 2.63

కోపం వల్ల మోహం కలుగుతుంది; మోహం వల్ల జ్ఞాపకం చెదురుతుంది; జ్ఞాపకం చెదిరితే బుద్ధి నశిస్తుంది; బుద్ధి నశిస్తే మనిషే నశిస్తాడు.

గీత చెప్పిన ఈ పతన సోపానం గమనించదగ్గది: దుర్గుణాలు ఒంటరిగా రావు, ఒకదాని వెంట ఒకటి గొలుసుకట్టుగా వస్తాయి. రావణుడి పది తలలు కూడా విడివిడిగా లేవు — ఒకే మెడ మీద నిలిచాయి. కింద చెప్పుకోబోయే పది తలల్లోనూ అదే గొలుసు కనిపిస్తుంది: యుద్ధం మన పరాధీనతను బయటపెడుతుంది, పరాధీనత ధరలను పెంచుతుంది, ధరల భయం వదంతులకు ఊపిరి పోస్తుంది.

దిల్లీ రామలీలా మైదానంలో దసరా వేడుకల కోసం నిలిపిన రావణ, కుంభకర్ణ, మేఘనాదుల దిష్టిబొమ్మలు (2010). ఫోటో: వికీమీడియా కామన్స్

1. యుద్ధోన్మాదం

అక్టోబర్ 18న కీవ్ నగరంపై రష్యా జరిపిన దాడిలో ఒక మహిళ ప్రాణాలు కోల్పోయారు, ఒక భూగర్భ రైలు నిలయం దెబ్బతింది. శాంతి కోసం పుతిన్, ట్రంప్, షీ జిన్‌పింగ్ ముగ్గురూ సమావేశం కావాలన్న ప్రతిపాదనలు వినిపిస్తున్నా, మాటల కంటే ఆయుధాలే గట్టిగా మాట్లాడుతున్నాయి. ఫిబ్రవరి 28న మొదలైన ఇరాన్ యుద్ధం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థనే కుదిపేసింది. శత్రువును ఓడించడం కాదు — యుద్ధాన్నే ఓడించడం; ఈ తరం సాధించాల్సిన విజయం అదే.

2. పరాధీనత

ఎక్కడో దూరాన హార్ముజ్ జలసంధి మూతపడితే ఇక్కడ మన ఇంట్లో పొయ్యి ఆరిపోతుంది — ఈ ఏడాది దేశం చేదుగా నేర్చుకున్న పాఠం ఇది. మనం దిగుమతి చేసుకునే వంట ఇంధనంలో సింహభాగం ఆ దారిలోనే వస్తుంది. వసంతకాలంలో గ్యాస్ బండల కోసం జనం బారులు తీరిన దృశ్యాలు ఇంకా కళ్లముందే ఉన్నాయి. నేటికీ ఢిల్లీలో ఇళ్లలో వాడే గ్యాస్ బండ ధర ₹942; వ్యాపార అవసరాలకు వాడే పెద్ద బండ ధర సెప్టెంబర్ కంటే ₹62.50 పెరిగి ₹2,810కి చేరింది. కష్టకాలం కోసం పాండవులు జమ్మి చెట్టుపై ఆయుధాలు దాచుకున్నట్టే, ఒక దేశం దాచుకోవాల్సిన బలం స్వావలంబన.

3. అసత్య ప్రచారం

సత్యమేవ జయతే నానృతం సత్యేన పంథా వితతో దేవయానః
— ముండకోపనిషత్తు, 3.1.6

సత్యమే జయిస్తుంది, అసత్యం కాదు; దేవతలు నడిచే దారిని సత్యమే పరిచింది.

మన జాతీయ చిహ్నం కింద చెక్కిన మాట ఈ ఉపనిషత్తు వాక్యమే. కానీ సత్యం దానంతట అదే గెలవదు — దాన్ని గుర్తించి నిలబెట్టేవారు కావాలి. మహిషాసురుడిలాగే అబద్ధమూ వేషాలు మారుస్తుంది — ఒకసారి చరవాణిలో వచ్చే సందేశంగా, ఒకసారి కత్తిరించి అతికించిన దృశ్యంగా, మరోసారి కృత్రిమ మేధ సృష్టించిన చిత్రంగా. ఈ ఏడాది ఇంధన సంక్షోభంలో కొరత కంటే కొరత గురించిన పుకార్లే ఎక్కువ భయాన్ని పుట్టించాయి. ఏదైనా ఇతరులకు పంపే ముందు ఒక్క క్షణం ఆగి నిజానిజాలు తేల్చుకోవడమే నేటి కాలపు మహిషాసుర మర్దనం.

4. మోసం

"విదేశాల్లో మంచి కొలువు" అని ఆశపెట్టి తెలంగాణ యువకులను రష్యా యుద్ధరంగానికి చేర్చిన దళారుల ఉదంతాన్ని ఆంధ్రావని ఈ నెల మొదట్లో వెలుగులోకి తెచ్చింది. బంగారు లేడి వేషంలో వచ్చిన మారీచుడిలాగే మోసం ఎప్పుడూ మెరుస్తూనే వస్తుంది. విదేశీ ఉద్యోగం ఏదైనా సరే, విదేశాంగ శాఖ అధికారిక మార్గాల్లో నిర్ధారించుకున్నాకే అడుగు వేయడం మనకు రక్ష.

5. నిర్లక్ష్యం

సర్వే భవంతు సుఖినః సర్వే సంతు నిరామయాః
సర్వే భద్రాణి పశ్యంతు మా కశ్చిద్దుఃఖభాగ్భవేత్
— శాంతి మంత్రం

అందరూ సుఖంగా ఉండాలి, అందరూ ఆరోగ్యంగా ఉండాలి, అందరూ శుభాలనే చూడాలి, ఎవరూ దుఃఖపడకూడదు.

తరతరాలుగా మనం చదువుకుంటున్న ఈ ప్రార్థనలో "అందరూ" అన్న మాట మన ఊరికో, మన దేశానికో పరిమితం కాదు. మే నెలలో కాంగోలో బయటపడిన ఎబోలా అంటువ్యాధి ఆ దేశ చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైనదిగా మారింది. అక్టోబర్ 2 నాటికి 8,463 మందికి వ్యాధి సోకగా, 4,082 మంది మరణించారని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ లెక్కలు చెబుతున్నాయి. ఈ రకం ఎబోలాకు ఇప్పటికీ టీకా లేదు; కెన్యాలో ఇప్పటికే ముగ్గురికి వ్యాధి నిర్ధారణ అయింది. కరోనా మనకు నేర్పిన పాఠం ఒక్కటే: మహమ్మారికి సరిహద్దులు ఉండవు, అప్రమత్తతకు సెలవు ఉండదు. "సర్వే సంతు నిరామయాః" అని ప్రార్థించడం సులువు; ఆ ప్రార్థనను ఆచరణలో పెట్టేది అప్రమత్తతే.

6. ధరల భారం

ఇంధనం, ఎరువులు, సరకు రవాణా — ఒక్క జలసంధిలో మొదలైన సంక్షోభం లోకమంతటా ధరలను ఎగదోసింది. ఫ్రాన్స్‌లో పెరిగిన జీవన వ్యయంపై మొదలైన నిరసనలు హింసకు దారితీశాయి. మన దేశంలో చిన్న భోజనశాలలు, వీధి వ్యాపారులు, మధ్యతరగతి కుటుంబాలు ఈ బరువును మౌనంగా మోస్తున్నాయి. సామాన్యుడి గోడు వినని పాలనను — అది లంకలోనిదైనా, మరెక్కడిదైనా — చరిత్ర ఎన్నడూ క్షమించలేదు.

7. మత్తు

గతేడాది దసరాకు జలంధర్‌లో పంజాబ్ పోలీసులు "మాదకద్రవ్యాల రాక్షసుడి" దిష్టిబొమ్మను దహనం చేశారు. గంజాయి, మత్తుమందులు మన తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ యువతను కబళిస్తున్నాయి. ఇది కుంభకర్ణుడి నిద్ర వంటిది — సమాజం మేలుకునేసరికి ఆలస్యమైపోతుంది.

8. విద్వేషం

అయం నిజః పరో వేతి గణనా లఘుచేతసామ్
ఉదారచరితానాం తు వసుధైవ కుటుంబకమ్
— మహోపనిషత్తు

"ఇతడు నావాడు, అతడు పరాయివాడు" అని లెక్కలు వేసేవారు సంకుచిత మనస్కులు; విశాల హృదయులకు ఈ భూమండలమంతా ఒకే కుటుంబం.

నేడు ఆ "నావాడు, పరాయివాడు" లెక్కలకు అంతే లేదు. కులం, మతం, ప్రాంతం, రాజకీయ పక్షం, అభిమాన కథానాయకుడు — సామాజిక మాధ్యమాల్లో ప్రతిదీ ఒక రణరంగమే. హైదరాబాదు "అలయ్ బలయ్" సంప్రదాయం దసరా నాడు పాత కక్షలు మరిచి ఆలింగనం చేసుకొమ్మని చెబుతుంది. జమ్మి ఆకు చేతిలో పెట్టి "బంగారం" అని పలకరించుకునే పండుగ మనది — ద్వేషాన్ని పంచుకునేది కాదు.

9. అహంకారం

దంభో దర్పోఽభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్
— భగవద్గీత, 16.4

డాంబికం, దర్పం, దురభిమానం, క్రోధం, కాఠిన్యం, అజ్ఞానం — ఓ పార్థా, ఇవి ఆసుర స్వభావంతో పుట్టినవాడి లక్షణాలు.

గీత లెక్కించిన ఈ ఆసుర లక్షణాలన్నీ రావణుడిలో నిండుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ "అజ్ఞానం" అంటే చదువు లేకపోవడం కాదు — వేదాలు చదివిన రావణుడూ అజ్ఞానియే. అతడి పతనానికి కారణం జ్ఞానం లేకపోవడం కాదు; హితవు వినలేకపోవడం. దేశాధినేతలైనా, సంస్థల సారథులైనా, ఇంటి పెద్దలైనా — విభీషణుడి మాట వినే వినయం లేని నాడు లంక తగలబడక తప్పదు.

10. ఉదాసీనత — మనలోనే ఉన్న తల

నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః
— భగవద్గీత, 3.8

నీకు విధించిన కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చు; కర్మ చేయకపోవడం కంటే చేయడమే శ్రేష్ఠం. కర్మ లేకుండా నీ దేహయాత్ర కూడా సాగదు.

రణభూమిలో విల్లు జారవిడిచి "నేను యుద్ధం చేయను" అన్న అర్జునుడికి శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన మాట ఇది. నేడు మనలో చాలామంది అదే అర్జునుడి స్థితిలో ఉన్నాం. అన్నిటికంటే ప్రమాదకరమైన తల ఇదే: "నాకెందుకులే" అనే నిర్లిప్తత. ఎన్నికల్లో ఓటు వేయకపోవడం, కళ్లెదుట అన్యాయం జరిగినా మౌనంగా ఉండిపోవడం, ప్రశ్నించడమే మానేయడం. రాముడికి వానరసేన అండగా నిలిచింది; చిన్ని ఉడుత కూడా సేతువు కోసం ఇసుక రేణువులు మోసింది. చెడుపై విజయం ఎప్పుడూ ఒక్కరి వల్ల రాలేదు — అందరి వల్లే వచ్చింది.

తెలుగు లోగిళ్లలో దసరా

విజయవాడలో అక్టోబర్ 11 నుంచి 20 వరకు సాగిన శరన్నవరాత్రుల్లో కనకదుర్గమ్మ రోజుకొక అలంకారంలో భక్తులను అనుగ్రహించారు; విజయదశమి సాయంత్రం కృష్ణమ్మ ఒడిలో హంస వాహనంపై దుర్గామల్లేశ్వరుల తెప్పోత్సవం కన్నుల పండువ. తెలంగాణలో బతుకమ్మ పూల పండుగ వెనువెంటనే వచ్చే దసరాకు జమ్మి పూజ, పాలపిట్ట దర్శనమే ప్రాణం. జమ్మి చెట్టు తెలంగాణ రాష్ట్ర వృక్షంగా, పాలపిట్ట రాష్ట్ర పక్షిగా ఉండటం యాదృచ్ఛికం కాదు — ప్రజల విశ్వాసానికి ప్రభుత్వం ఇచ్చిన గౌరవం.

ఒకప్పుడు బడిపిల్లలు అయ్యవారి వెంట ఇంటింటికీ తిరుగుతూ "అయ్యవారికి చాలు ఐదు వరహాలు, పిల్లవాండ్రకు చాలు పప్పు బెల్లాలు" అంటూ దసరా పద్యాలు పాడేవారు. ఆ మామూళ్ల సంప్రదాయం దాదాపు కనుమరుగైంది; కానీ గురువును గౌరవించే ఆ సంస్కారం మన పిల్లలకు అందాల్సిన వారసత్వం. ఇక లండన్, టొరంటో, మస్కట్, డాలస్ — ఎక్కడ ఉన్నా ప్రవాసాంధ్రులు వారాంతాల్లో బతుకమ్మ, దసరా సంబరాలు జరుపుకుంటూ, దూరమైనా మూలాలను మరవలేదని చాటుతున్నారు.

ముహూర్తం: దశమి తిథి అక్టోబర్ 20 మధ్యాహ్నం సుమారు 12:50కి మొదలై, 21వ తేదీ మధ్యాహ్నం 2:11 వరకు ఉంటుంది. విజయ ముహూర్తం సుమారు మధ్యాహ్నం 2:00 నుంచి 2:46 వరకు (భారత కాలమానం ప్రకారం). ఊరిని బట్టి కొన్ని నిమిషాలు మారవచ్చు కాబట్టి స్థానిక పంచాంగం చూసుకోవడం మంచిది.

ఆయుధాలు లేని విజయాలు

యుద్ధవార్తల నడుమ ఈ ఏడాది మనసుకు ఊరటనిచ్చే విజయాలు కూడా లేకపోలేదు. ఈ నెల 4న ముగిసిన జపాన్ ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ 21 స్వర్ణాలు, 27 రజతాలు, 37 కాంస్యాలతో మొత్తం 85 పతకాలు సాధించి నాలుగో స్థానంలో నిలిచింది. పురుషుల, మహిళల హాకీ జట్లు రెండూ ఒకే క్రీడల్లో స్వర్ణ పతకాలు గెలుచుకున్నాయి. పదిహేడేళ్ల విలుకత్తె కుంకుమ్ మోహోడ్ రెండు స్వర్ణాలతో సహా మూడు పతకాలు గెలిచి, మహిళల విలువిద్యలో దక్షిణ కొరియా సుదీర్ఘ ఆధిపత్యానికి తెరదించింది.

ఒక్కసారి ఆలోచించండి: అర్జునుడి గాండీవం జమ్మి చెట్టు నుంచి దిగివచ్చిన రోజును స్మరించుకునే ఈ పండుగ వేళ, ఒక భారత యువతి ధనుస్సు ఎవరి ప్రాణమూ తీయకుండా స్వర్ణం గెలిచింది. ఆట ముగిశాక ప్రత్యర్థితో కరచాలనంతో ముగిసే గెలుపు — ఈ లోకానికి ఇప్పుడు కావలసింది సరిగ్గా అలాంటి విజయాలే.

విజయానికి అసలైన అర్థం

రాముడు నేర్పింది అహంకారంపై ధర్మం గెలుపు. దుర్గమ్మ నేర్పింది భ్రమపై సత్యం గెలుపు. పాండవులు నేర్పింది ఆవేశంపై సహనం గెలుపు. అశోకుడు నేర్పింది ఖడ్గంపై కరుణ గెలుపు. గమనించండి — ఈ నాలుగు విజయాల్లో ఏ ఒక్కటీ మరొకరిని నాశనం చేయడం గురించి కాదు.

విజయదశమి నాడు రాజులు తమ రాజ్య సరిహద్దులు దాటి దండయాత్రలకు బయలుదేరేవారు; దీన్నే సీమోల్లంఘనం అన్నారు. నేడు మనం దాటాల్సిన సరిహద్దులు వేరు — మన భయాల పొలిమేర, మన బద్ధకపు పొలిమేర, మన ద్వేషపు పొలిమేర. యుద్ధాలతో నిండిన ఈ లోకంలో అసలైన విజయం ఎదుటివాడిని ఓడించడంలో లేదు; మనలోని రావణుడిని ఓడించడంలో ఉంది. మైదానంలో దిష్టిబొమ్మకు నిప్పంటించడం తేలిక. లోపలి రావణుడిని జయించిన నాడే నిజమైన విజయదశమి.

ఆంధ్రావని పాఠకులందరికీ విజయదశమి శుభాకాంక్షలు. యా దేవీ సర్వభూతేషు శాంతిరూపేణ సంస్థితా — ఆ తల్లి అందరి హృదయాల్లో శాంతి రూపంలో కొలువుండాలని ఆకాంక్షిస్తూ.

మీ దృష్టిలో ఈ ఏడాది అసలైన విజయం అంటే ఏమిటి? ఈ పది యుద్ధాల్లో మనం ముందుగా గెలవాల్సింది ఏది? మీ అభిప్రాయాన్ని మాతో పంచుకోండి.